Complotdenkers zijn niet alleen maar mannen, en toch is dat wel het heersende beeld volgens Hijtmans. Vrouwen en queer mensen geloven net zo goed in samenzweringstheorieën. Bij hen heeft het vaak te maken met een behoefte om te zorgen voor de mensen om hen heen. ‘Complotzorg’, noemt Hijtmans dit.
Voor haar onderzoek analyseerde ze Amerikaanse fictieve podcasts uit de jaren 2012-2020, zoals Limetown of Homecoming. Zo toont ze aan dat vrouwen en queer personen net zo goed geloven in samenzweringstheorieën.
De podcasts weerspiegelen gevoelens in de samenleving en beïnvloeden die ook, ontdekte Nijtmans. “Ze tonen de maatschappelijke argwaan tegenover de War on Terror, technologie en de overheid. En de positie van vrouwen erin is representatief voor meer vrouwelijke vormen van complotdenken. Anderzijds laten ze luisteraars kritisch nadenken over macht en techniek. De podcast Welcome to Night Vale heeft uitzonderlijk veel invloed gehad op haar luisteraars.”
‘Complotzorg’
Eén ding kwam duidelijk naar voren in haar onderzoek naar vrouwelijke aanhangers van samenzweringstheorieën: bij vrouwen heeft het geloven in complottheorieën te maken met de behoefte om te zorgen. “Wanneer vrouwen of queer personen een samenzwering zien, is hun drijfveer niet een individuele zoektocht naar kennis. Voor hen is de motivatie vaak dat iemand voor wie zij zorgen in hun ogen door een complot wordt bedreigd.”
Moederhart en corona
Nijtmans neemt als voorbeeld de theorieën rondom inentingen tijdens corona. “Bij een beweging als Moederhart ontpopten sommige bezorgde moeders zich tot anti-vaxxers. Vrouwen worden dan al snel bestempeld als ‘niet goed geïnformeerd’ of weggezet als hysterisch.”
Nijtmans zegt ook nog het volgende over complotdenken: “Wantrouwen is soms terecht en nuttig om bepaalde zaken aan de kaak te stellen. Maar ergens gaan terechte argwaan en onderzoeksjournalistiek over in complotdenken. Dat gebeurt als je alles als een samenzwering ziet, als een bewuste actie van kwaadaardige mensen. Als mensen zich alleen focussen op wie aan de touwtjes trekt en wie slechte opzet heeft, dan verlies je uit het oog dat de overheid ook gewoon kan falen. En je moet soms ook accepteren dat we bepaalde dingen nooit zullen weten.”
