Door Merle van der Horst
‘Tbs’er ontsnapt’ kopten veel media eind maart toen een 41-jarige patiënt was weggelopen tijdens begeleide werkzaamheden. Na een grootschalige zoekactie werd de man aangehouden in Leeuwarden. Het Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) Mesdag weerlegde dat de tbs’er was ontsnapt, en schreef dat hij zich had ‘onttrokken’ aan begeleide werkzaamheden. Een belangrijk nuanceverschil, aldus Harry Beintema, bestuurder bij de tbs-kliniek. “We vinden dat iemand ontsnapt als diegene over de hekken klimt.”
Jaarlijks maken de 260 tbs-patiënten van FPC Mesdag rond de 20.000 verlofbewegingen. “Ze zijn echt onderdeel van de stad”, zegt Beintema. En heel soms gaat dat fout. In 2024 waren er vier patiënten die zich ‘onttrokken’ tijdens hun verlof, bijvoorbeeld door weg te lopen tijdens begeleide werkzaamheden. Dat is 0,03 procent van het totale aantal verlofbewegingen in dat jaar. Verder zijn er al jaren geen ontsnappingen. “We vinden dat het best goed gaat”, zegt hij.
Toch verschijnt tbs bijna alleen in het nieuws als er iets misgaat. Het gevolg is dat er een vertekend beeld ontstaat van tbs’ers. Ze zouden een risico vormen voor de samenleving. “Het is vervelend als mensen weinig weten, maar wel een oordeel hebben”, zegt Beintema. “Tbs vermijdt juist risico’s, maar dat zie je niet.”
Het aantal tbs’ers dat na behandeling opnieuw de fout in gaat, is laag. Tien procent pleegt opnieuw een zeer ernstig gewelds- of zedendelict, blijkt uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). Ter vergelijking: van gedetineerden die alleen een gevangenisstraf krijgen, gaat 47 procent binnen twee jaar na vrijlating opnieuw de fout in.
Het tbs-systeem is dus succesvol in zijn doel: patiënten klaarstomen om de maatschappij weer te betreden. En daar hoort verlof bij, aldus Beintema. “Er is geen systeem denkbaar zonder verlof. Hoe moeten we anders beoordelen of iemand het aankan om zich weer in de buitenwereld te begeven?”
Hoewel het onmisbaar is, krijgen tbs’ers niet zomaar verlof. Wanneer een zorgverlener van FPC Mesdag een aanvraag voor verlof indient, gaat deze langs verschillende commissies, en eindigt deze op het bureau van de verantwoordelijke staatssecretaris. Als die toestemming verleent, mag de tbs’er zich in stapjes buiten de kliniek begeven.
“Mensen doen van alles tijdens hun verlof”, zegt Beintema. “Wandelen door het Sterrebos, boodschappen doen bij de Kruidvat of naar de fitness.” Ook begeleide werkzaamheden, zoals bij de 41-jarige patiënt die was weggelopen, vallen onder verlof.
FastNL
Maar wat gebeurt er wanneer een tbs’er zich niet meldt bij de kliniek op de afgesproken tijd? Dan wordt het speciale opsporingsteam van de politie, FastNL, direct ingeschakeld. Vervolgens maakt FastNL een inschatting of de tbs’er een risico vormt, vertelt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie. Soms betekent dat dat er een signalement wordt verspreid, maar meestal niet.
Volgens Beintema is het logisch dat mensen zich soms niet aan de regels houden. Tbs-patiënten hebben vaak psychisch veel op hun kerfstok en kunnen daardoor impulsief handelen. “Ze kunnen de consequenties van hun acties soms slecht inschatten.”
De gevolgen van het overtreden van regels verschillen. “Het ligt eraan wat diegene heeft uitgespookt”, vertelt Beintema. Eén van de maatregelen die kan worden genomen is dat de verlofmogelijkheden worden ingeperkt.
Ondanks de risico’s die mensen voelen wanneer een tbs’er zich niet aan de regels heeft gehouden, blijft verlof het waard, vindt Beintema. “Deze mensen hebben over het algemeen een leven met veel tegenslagen achter de rug. Je gunt ze rustiger vaarwater. Dat is op zichzelf iets om na te streven.”
