De larven die daaruit komen, emelten genaamd, vreten in het najaar en het vroege voorjaar aan graswortels. Het resultaat: gele en kale plekken in het gazon en kraaien en kauwen die het gras opentrekken op zoek naar een vette hap. Wie nu alert is, kan veel schade voorkomen.
| Emelten in het gazon | In één oogopslag |
| Wat zie je? | Kale, gele plekken in het gazon en vogels (kraaien, kauwen, spreeuwen) die het gras opentrekken |
| De boosdoener | Emelten: de larven van de langpootmug, grijze pootloze larven van 2 tot 4 cm in de toplaag van de bodem |
| Wanneer speelt het? | Eitjes worden van eind juli tot in september gelegd, de larven vreten vooral in het najaar en het vroege voorjaar |
| Beste aanpak | Biologisch, met aaltjes (nematoden), uit te voeren van ongeveer augustus tot oktober bij een bodemtemperatuur boven 12 graden |
| Chemisch bestrijden? | Niet mogelijk: voor particulieren zijn er geen toegelaten chemische middelen tegen emelten |
Wat zijn emelten eigenlijk?
Emelten zijn de larven van de langpootmug. Ze zijn grijs tot bruingrijs van kleur, hebben geen poten en geen duidelijk zichtbare kop, en worden 2 tot 4 centimeter lang. Ze leven in de bovenste laag van de bodem, waar ze zich tegoed doen aan graswortels en jonge plantjes. Bij zacht en vochtig weer komen ze ’s nachts zelfs naar het oppervlak om aan de voet van grassprieten te knagen.
Een enkele emelt is geen ramp, die hoort gewoon bij een gezonde tuin. Het gaat mis als er tientallen larven per vierkante meter in de bodem zitten. Dan verzwakt de graszode zo sterk dat er zichtbaar kale plekken ontstaan. Natte nazomers, zoals we die in het Noorden goed kennen, zijn gunstig voor de eitjes en jonge larven: die drogen dan niet uit en overleven massaal. Ook na een zachte winter komen er meer emelten door het voorjaar heen.
Zo herken je emeltenschade
De schade van emelten wordt vaak pas laat opgemerkt, omdat het zich grotendeels ondergronds afspeelt. Let op deze signalen:
- Gele plekken die kaal worden: het gras verkleurt eerst geel en sterft daarna plaatselijk af, vooral zichtbaar in het najaar en vroege voorjaar.
- Vogels aan het werk: kraaien, kauwen, spreeuwen en meeuwen pikken en trekken het gazon open. Zij ruiken letterlijk waar de larven zitten. Ook mollen komen op emelten af.
- Losliggend gras: op aangevreten plekken laat de zode makkelijk los als je eraan trekt.
- De zeker-weten-test: leg ’s avonds een stuk zwart plastic of een natte jutezak op een verdachte plek. Emelten komen ’s nachts omhoog en liggen er de volgende ochtend onder. Tel je er veel op een klein oppervlak, dan is ingrijpen verstandig.
Emelt of engerling?
Emelten worden vaak verward met engerlingen, de larven van kevers zoals de meikever. Beide veroorzaken kale plekken in het gazon, maar het zijn heel verschillende beestjes die elk om een eigen aanpak vragen. Zo houd je ze uit elkaar:
| Kenmerk | Emelt | Engerling |
| Uiterlijk | Grijs tot bruingrijs, geen poten, geen duidelijke kop | Wit tot crèmekleurig, C-vormig gekromd, zes poten en een bruine kop |
| Larve van | De langpootmug | Bladsprietkevers zoals de meikever, junikever en rozenkever |
| Vraat aan | Vooral graswortels en jonge plantjes, soms ook bovengronds aan de voet van de plant | Wortels van gras en andere planten |
| Schadebeeld | Gele en kale plekken, gras laat plaatselijk los | Grote stukken zode die als een matje los te tillen zijn |
Waarom juist nu opletten loont
De timing is dit seizoen belangrijker dan veel tuinbezitters denken. De langpootmuggen die nu en in de komende weken vliegen, zetten de eitjes af waar het gazon in oktober en november last van krijgt. De jonge larven die in augustus en september uit het ei kruipen, zijn bovendien klein en kwetsbaar. Precies in die fase zijn ze het makkelijkst aan te pakken.
Wie wil weten hoe emelten bestrijden op een natuurlijke manier werkt, komt al snel uit bij aaltjes, ook wel nematoden genoemd. Dat zijn microscopisch kleine wormpjes die van nature in de bodem voorkomen. De soort die tegen emelten wordt ingezet, dringt de larve binnen, waarna de emelt binnen enkele dagen sterft. Voor mensen, huisdieren, vogels, egels en nuttige insecten zijn deze aaltjes volkomen onschadelijk.
Aaltjes worden simpelweg met de gieter of een sproeier over het gazon verdeeld. Belangrijk daarbij: de bodemtemperatuur moet boven de 12 graden liggen en de bodem moet enkele weken vochtig blijven, zodat de aaltjes zich door de grond kunnen verplaatsen. Daarmee is de periode van ongeveer augustus tot in oktober het ideale venster. Wie wacht tot de kale plekken in november zichtbaar zijn, is te laat: de bodem is dan vaak al te koud en de emelten zijn groter en taaier.
Chemisch bestrijden is geen optie meer
Vroeger grepen tuinbezitters bij emelten naar chemische korrels, maar die tijd is voorbij. Voor particulieren zijn er in Nederland geen chemische middelen tegen emelten meer toegelaten. Natuurlijke bestrijdingsmiddelen zijn daarmee niet alleen de vriendelijkste, maar ook de enige effectieve route. Dat is minder erg dan het klinkt: biologische bestrijding met aaltjes wordt al jaren met succes toegepast, ook door groenbeheerders en beheerders van sportvelden die met precies hetzelfde probleem kampen als de particuliere tuinbezitter.
Zo maak je je gazon minder aantrekkelijk voor de langpootmug
Naast bestrijden kun je ook voorkomen. Een paar praktische tips voor de nazomer:
- Maai kort in de eiafzetperiode: langpootmuggen leggen hun eitjes het liefst in wat langer, vochtig gras. Kort maaien in augustus en september maakt je gazon minder aantrekkelijk.
- Laat het gazon ’s avonds niet kletsnat: sproei liever ’s ochtends, zodat het gras ’s avonds droger is wanneer de muggen actief zijn.
- Verticuteer en belucht: een dichte viltlaag houdt vocht vast en biedt beschutting aan eitjes en jonge larven. Een goed doorlatende toplaag doet het omgekeerde.
- Verwelkom natuurlijke vijanden: egels, spitsmuizen en veel vogels eten graag emelten. Een tuin met wat rommelhoekjes en dichte beplanting houdt de aantallen op natuurlijke wijze in toom.
Tot slot
Het langpootmuggenseizoen dat nu begint, bepaalt hoe het gazon er komend najaar en voorjaar bij ligt. Zie je de komende weken veel langpootmuggen in en om de tuin, houd het gazon dan in de gaten en voer bij twijfel de plastictest uit. Wie op tijd ingrijpt met een biologische aanpak, houdt het gras groen en de kraaien op afstand. Zonder gif, en met de natuur als bondgenoot.
